O rural tamén pode ser un lugar para investigar, facer ciencia e xerar coñecemento.
Que lugar imaxinamos cando pensamos nun centro de investigación?

Probablemente nunha universidade, un laboratorio ou algun espazo das grandes cidades. Pero non ten por que ser así.

En As Barreiras, unha pequena aldea de Castro Caldelas (Ourense), unha antiga casa de campo rehabilitada converteuse nun punto de encontro para estudantes, investigadores e persoas interesadas na ciencia. É a sede de La Ricotta, un proxecto educativo impulsado polo físico teórico Paolo Benincasa que aposta por levar actividades científicas e culturais ao medio rural.

A súa proposta parte dunha idea sinxela: o rural tamén pode ser un lugar para investigar, aprender e xerar coñecemento.

As Barreiras, un escenario para a ciencia

As Barreiras permanecera deshabitada ata a chegada do proxecto La Ricotta. A rehabilitación dunha das súas casas permitiu crear un espazo que combina aulas, zonas de convivencia e aloxamento, pensado para acoller tanto actividades científicas como propostas educativas e culturais.

Aquí, unha sesión pode continuar arredor dunha pizarra, durante unha comida ou nun paseo pola contorna. A convivencia forma parte da propia experiencia e busca favorecer a conversación e a colaboración entre as persoas participantes.

Non é só cambiar de lugar un encontro científico. É tamén cambiar, en parte, a maneira de vivilo.

Física cuántica desde o rural galego

Do 29 de xuño ao 10 de xullo de 2026, As Barreiras acolleu a primeira edición de La Ricotta Summer School: The Quantum in the Haystack, unha escola internacional centrada na física cuántica. A convocatoria estaba dirixida a estudantes de posgrao e investigadores posdoutorais e contou con 25 participantes.

Durante dúas semanas, traballaron sobre cuestións relacionadas cos algoritmos cuánticos, as transformacións cuánticas, os circuítos cuánticos e as redes tensoriais, da man de investigadores especializados nestes ámbitos.

Pero había outra particularidade: a participación non tiña custo de matrícula e a organización proporcionaba aloxamento e manutención, mentres que as persoas participantes asumían o desprazamento ata Castro Caldelas. Unha fórmula pensada para reducir as barreiras económicas que poden dificultar o acceso a encontros científicos internacionais.

Así, durante dúas semanas, unha aldea de Ourense converteuse nun punto de encontro para persoas dedicadas a estudar algúns dos grandes retos da física contemporánea.

Ciencia que tamén sae fóra das aulas

A actividade de La Ricotta non comezou en 2026. En 2025, As Barreiras xa acollera a escola de verán The Disordered Universe, centrada en física teórica, cosmoloxía e sistemas desordenados. O programa incluíu tamén unha charla pública e actividades de divulgación para a poboación xeral.

É precisamente aí onde aparece unha das características máis interesantes do proxecto: a ciencia non queda pechada dentro das aulas.

Durante 2026, o calendario de La Ricotta incluíu, ademais da escola de física cuántica, actividades abertas como observacións astronómicas, charlas sobre computación cuántica ou encontros sobre o universo e a información.

O obxectivo é favorecer a interacción coa contorna e facilitar que a divulgación científica chegue tamén ás persoas que viven no territorio. Deste xeito, os investigadores non só atopan un lugar diferente para traballar. A propia comarca convértese en parte da experiencia.

Recuperar unha aldea tamén é crear novos usos

O caso de As Barreiras pon sobre a mesa unha cuestión interesante para o rural: que podemos facer cos espazos que quedan baleiros?

A resposta pode pasar por recuperar unha vivenda, abrir un negocio, crear un espazo cultural ou, como neste caso, desenvolver un lugar dedicado á ciencia e á educación.

Non se trata de reproducir no rural os mesmos espazos que existen nas cidades, senón de aproveitar as características do territorio para crear novas posibilidades. Unha antiga aldea pode ser, ao mesmo tempo, un lugar para vivir, convivir e para investigar.

O rural tamén pode atraer coñecemento

Este proxecto non resolve por si so os retos aos que se enfrontan os territorios rurais. Pero si ofrece unha perspectiva diferente sobre como poden xerar actividade e relacionarse con ámbitos que tradicionalmente asociamos ás cidades.

Porque falar de investigación no rural non significa necesariamente falar só de agricultura, gandería, montes ou medio ambiente. Tamén pode significar física, matemáticas, astronomía, computación ou calquera outro campo do coñecemento.

E quizais esa sexa unha das ideas máis interesantes que deixa o proxecto de Paolo: o rural non ten por que ser só o lugar onde se conserva o que xa existe. Tamén pode ser o lugar desde o que se crean novas formas de investigar, aprender e relacionarse co mundo.

Se queres coñecer máis exemplos de como o rural pode ser un espazo para crear e desenvolver proxectos, aquí tes outras historias que poden interesarte.